Ten artykuł czytasz w ramach bezpłatnego limitu

We Wrocławiu mieszka wielu migrantów z Ukrainy. Od lat żyje też mniejszość ukraińska. Status tych grup w Polsce jest różny, ale ich działalność może się świetnie uzupełniać. Olga Chrebor zachęca je do współpracy: 

Od 1 kwietnia do 30 września 2021 r. Główny Urząd Statystyczny przeprowadzi w Polsce Narodowy Spis Powszechny Ludności i Mieszkań 2021. Departament Wyznań Religijnych oraz Mniejszości Narodowych i Etnicznych MSWiA wraz z Głównym Urzędem Statystycznym, przedstawicielami mniejszości w Komisji Wspólnej Rządu i Mniejszości Narodowych i Etnicznych oraz pełnomocnikami wojewodów do spraw mniejszości narodowych i etnicznych przygotowuje nas obecnie do „ogólnopolskiego policzenia się”.

Poprzedni spis odbył się w 2011 r., od tamtej pory etniczny i narodowy krajobraz Polski zmienił się w sposób diametralny, w szczególności jeśli chodzi o społeczność ukraińską. Będzie to dla nas szczególna okazja, aby w sposób zorganizowany i całościowy „zobaczyć się” w swoich społecznościach. W ramach spisu wskazywać będziemy zarówno kraj urodzenia, kraj posiadanego obywatelstwa, rok przyjazdu do Polski, jak i narodowość (przynależność narodową lub etniczną), język, którym posługujemy się w kontaktach domowych czy wyznanie. Oznacza to, że w przypadku społeczności ukraińskiej powróci dobrze znany „dylemat” mniejszości ustawowych i nieustawowych.

Migranci i Ukraińcy „z ustawy”

Dylemat właściwie dylematem nie jest, gdyby nie fakt, że polskie prawodawstwo różnicuje Ukraińców zamieszkujących terytorium RP. Zgodnie z art. 2. ustęp 1. ustawy z dnia 6 stycznia 2005 r. o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym (Dz.U. nr 17, poz. 141, z późn. zm.) mniejszością narodową jest grupa obywateli polskich, która spełnia łącznie następujące warunki: 1) jest mniej liczebna od pozostałej części ludności Rzeczypospolitej Polskiej; 2) w sposób istotny odróżnia się od pozostałych obywateli językiem, kulturą lub tradycją; 3) dąży do zachowania swojego języka, kultury lub tradycji; 4) ma świadomość własnej historycznej wspólnoty narodowej i jest ukierunkowana na jej wyrażanie i ochronę; 5) jej przodkowie zamieszkiwali obecne terytorium Rzeczypospolitej Polskiej od co najmniej 100 lat; 6) utożsamia się z narodem zorganizowanym we własnym państwie. Jednocześnie w ustępie drugim wyżej wymienionego artykułu 2. pośród dziewięciu narodowości stanowiących mniejszość w Polsce znajdujemy również mniejszość ukraińską. Zatem inny status prawny upoważnia Ukraińców – obywateli RP do korzystania z warunków stworzonych w ramach ustawy, choćby do bezpłatnej nauki języka ojczystego. Ustawa nakłada na organy publiczne obowiązek wspierania za pomocą dotacji celowych i podmiotowych działalności kulturalnej i artystycznej oraz innych działań mających na celu kultywowanie tożsamości kulturowej prowadzonej przez podmioty i organizacje pozarządowe reprezentujące Ukraińców… z Polski. Wszyscy wiemy, jak kuriozalne rodzi to sytuacje – gdy na lekcjach ukraińskiego „do puli finansowanej” liczą się tylko dzieci ukraińskie z obywatelstwem polskim, a migranckie… cóż mogą co najwyżej zostać cichutko w sali w roli „wolnego słuchacza”.

Podobny „dylemat” dotyczy wspierania programów telewizyjnych i radiowych realizowanych przez społeczność ukraińską. Definicja mediów mniejszościowych, niezależnie od tego z jakich środków są realizowane, wyraźnie mówi o tym, że są w całości poświęcone problematyce mniejszości narodowych. Przedstawiciele mniejszości narodowych, nie tylko biorą w nich udział, ale sami mówią o sobie i o swoich sprawach, a także są ich adresatem. Gdybyśmy chcieli pobawić się w teatr absurdu, teoretycznie programy emitowane w języku ukraińskim realizowane w publicznych środkach przekazu powinny być skierowane wyłącznie do osób z obywatelstwem polskim, posługujących się językiem ukraińskim, z wykluczeniem migrantów.

Koalicja Mniejszości i Migrantów

Co możemy z tym zrobić? Prawnie niezbyt wiele. Rozwiązanie, w którym państwo „chroni” czy też „wspiera” tożsamość mniejszości ukraińskiej – własnych obywateli, zapewne nie zmieni się szybko. Mamy jednak możliwość połączenia środków, siły organizacji i kompetencji liderów. Pozarządowe organizacje mniejszościowe i migranckie są istotnym elementem społeczeństwa obywatelskiego w Polsce. To środowisko zróżnicowane pod kątem wielkości, zasięgu i profilu. Często są to osoby angażujące się z pasją i na zasadach wolontariatu. Część działań prowadzona jest przez grupy nieformalne, które nie czują się na siłach przejść przez proces rejestracji NGO. Zwiększają się także wymagania formalne grantodawców związane z realizacją projektów, co staje się barierą w prowadzeniu regularnej działalności. Specyfika i inne potrzeby grup mniejszościowych i migrantów czasami utrudniają współpracę. Dla liderów z mniejszości ważne są specyficzne kompetencje związane z prowadzeniem dialogu, kultywowaniem własnej tożsamości, integracją środowiska mniejszościowego i większościowego. Z kolei inna problematyka, w szczególności prawna, związana z legalizacją pobytu, i adaptacyjna zajmuje liderów migranckich. W ogromnym uproszczeniu „starzy Ukraińcy” posiadają zaplecze instytucjonalne i lokalowe, którym chcą się dzielić, a nowo przybyli świeżą energię i nowe pomysły. Właśnie po to Fundacja Kalejdoskop Kultur w szerokim partnerstwie organizacji z Polski (oprócz Dolnego Śląska włączone są organizacje z mazowieckiego, małopolskiego i podkarpackiego – odpowiednio za współpracę w regionie odpowiadać będą Fundacja Nasz Wybór- Warszawa, Fundacja Zustricz-Kraków, Związek Ukraińców w Polsce – Przemyśla), rozpoczyna właśnie realizację dwuletniego projektu pt. „KOMM – Koalicja Organizacji Mniejszościowych i Migrantów”.

Połączmy potencjały

Efekt synergii, który możemy uzyskać poprzez stworzenie sieci współpracy mniejszości i migrantów to nadrzędny cel Koalicji. Różnice w priorytetach i zasobach organizacji wywodzących się ze środowiska mniejszości narodowych i etnicznych (z dłuższym stażem i uposażeniem), a tych tworzonych w ciągu kilku ostatnich lat przez migrantów istnieją. Wierzymy jednak, że dzięki poprawie komunikacji i określeniu potrzeb możemy stworzyć platformę współpracy. Dlatego zapraszamy wszystkich – zarówno organizacje formalne, jak i nieformalnych liderów społeczności, przedstawicieli prasy i grup społecznościowych do współpracy. Nasze działania skupią się na rozpoznaniu potrzeb środowiska organizacji i liderów, animowaniu partnerstwa na rzecz mniejszości i migrantów pomiędzy organizacjami społecznymi, samorządami i instytucjami, szkoleniach, mentoringu, wsparciu realizacji Waszych inicjatyw (tak także finansowym!) oraz promocji Waszych inicjatyw pod wspólnym szyldem Koalicji.

Najpierw diagnoza

Brak szczegółowej diagnozy potrzeb środowiska pozarządowego utrudnia świadczenie systemowego, realnego wsparcia dla organizacji i inicjatyw mniejszościowych, tworzenia współpracy z samorządami i instytucjami publicznymi. W efekcie ogranicza możliwość ich rozwoju odpowiadającego coraz to nowym wyzwaniom. Brak szans na podnoszenie kompetencji, niski poziom współpracy i wzajemnego wspierania się liderów to krótka droga do wypalenia aktywistów, a w konsekwencji do wyciszania działań na rzecz lokalnych społeczności.

W ramach Koalicji M&M wspierać będziemy inicjatywy i liderów na poziomie lokalnym, dlatego najpierw chcemy się bliżej poznać. Pierwszym etapem projektu będzie zatem diagnoza sytuacji NGO, liderów migranckich i mniejszościowych. Chcemy przeanalizować bieżącą sytuację organizacji/aktywistów/mediów mniejszościowych w poszczególnych województwach, zakres działań, źródła finansowania, sieci współpracy oraz bariery, z którymi stykacie się w życiu publicznym, np. we współpracy w środowisku lokalnym i z samorządem. Szczególnie cenne będą dla nas informacje na temat Waszych potrzeb i pomysły na rozwój. We współpracy z ekspertami z Uniwersytetu Wrocławskiego opracowujemy obecnie ankiety oraz metody badawcze i już wkrótce zaprosimy Was do ich wypełnienia.

Projekt jest wieloetapowy i na pewno znajdziecie coś dla siebie. W zależności od potrzeb czy etapu rozwoju/zaawansowania Waszego NGO czy kadry liderów możecie dołączyć do kursu animatorów mniejszości i migrantów skierowanego do początkujących liderów, skorzystać z mentoringu dla organizacji i grup nieformalnych, zrealizować swój pomysł w ramach inkubatora inicjatyw migrancko-mniejszościowych lub wziąć udział w Forum Partnerstwa i Integracji. A może potrzebujecie jedynie wsparcia promocyjnego w postaci filmowych portretów Waszych organizacji lub inicjatyw? Diagnoza w postaci raportu zostanie przedstawiona w poszczególnych województwach oraz samorządach objętych działaniem. To ważne, aby znalazły się tam także wasze inicjatywy i potrzeby! W szczególności, jeśli mieszkacie w małych miastach czy ośrodkach wiejskich, a Wasz głos nie zawsze jest słyszalny. Poinformujcie nas o swoim istnieniu i zainteresowaniu współpracą na maila lesya@kalejdoskopkultur.pl i śledźcie informacje o kolejnych etapach projektu na naszej stronie internetowej: www.kalejdoskopkultur.pl

Projekt KOMM – Koalicja Organizacji Mniejszościowych i Migranckich jest realizowany z dotacji Programu Aktywni Obywatele – Fundusz Krajowy, finansowanego z Funduszy EOG

Czytaj ten tekst i setki innych dzięki prenumeracie

Wybierz prenumeratę, by czytać to, co Cię ciekawi

Wyborcza.pl to zawsze sprawdzone informacje, szczere wywiady, zaskakujące reportaże i porady ekspertów w sprawach, którymi żyjemy na co dzień. Do tego magazyny o książkach, historii i teksty z mediów europejskich. Zrezygnować możesz w każdej chwili.