Ten artykuł czytasz w ramach bezpłatnego limitu

Wśród tegorocznych laureatów Europejskiej Nagrody Literackiej znalazła się książka z Polski – powieść „Frajda” Marty Dzido. Piszemy o niej w ramach współpracy z Komisją Europejską, która na Wrocławskich Targach Dobrych Książek promuje ideę tej nagrody, ale także np. ekologię. 

We "Frajdzie" są zapisane odmienne wersje tych samych wydarzeń. Czy to nawiązanie do Krzysztofa Kieślowskiego i jego „Przypadku”?

– Może się tak wydawać, ale kiedy pisałam „Frajdę”, nie myślałam o tym. Chociaż Kieślowski, jedna z moich licealnych platonicznych i nieodwzajemnionych miłości, na pewno pozostawił we mnie jakiś ślad – uśmiecha się Marta Dzido.

I dodaje: – Nie wiem też, czy piszę o miłości. Miłość to codzienna harówa, a „Frajda” to fascynacja bez zobowiązań, lekkość, emocjonalny haj po zastrzyku z endorfin, pewnie też rodzaj jakiegoś uzależnienia od beztroski, od braku odpowiedzialności, pragnienie doświadczania za każdym razem po raz pierwszy.

Żebyśmy czytali książki

– Europejska Nagroda Literacka ma wzmocnić obieg literatury w Europie, zwiększyć transgraniczną sprzedaż książek oraz wzbudzić zainteresowanie zagranicznymi utworami literackimi. Dzięki wyróżnieniu utwory docierają do szerszej, międzynarodowej publiczności – tłumaczy Paulina Kufel-Ślęczek, rzeczniczka prasowa przedstawicielstwa Komisji Europejskiej we Wrocławiu.

Od 2009 do 2017 r. nagroda była przyznawana w ramach trzech cykli konkursów dla poszczególnych grup krajów biorących udział w programie „Kreatywna Europa”. W 2018 r. w ramach obchodów 10-lecia nagrody zaplanowano specjalny konkurs na najlepsze opowiadania autorów, których prace otrzymały nagrodę w poprzednich latach. W tym roku powrócono do starej formuły.

Przed Martą Dzido nagrodzeni zostali też inni Polacy. W 2015 r. laureatką z Polski została Magdalena Parys za powieść „Magik”, w 2012 r. nagrodę otrzymał Piotr Paziński za powieść „Pensjonat”. Pierwszym polskim laureatem był Jacek Dukaj, nagrodzony w 2009 r. za powieść „Lód”. 

Oprócz Polski w grupie biorącej udział w konkursie w tym roku znalazły się: Austria, Finlandia, Francja, Gruzja, Grecja, Irlandia, Litwa, Rumunia, Ukraina, Węgry, Wielka Brytania oraz Włochy. Nominowane tytuły z Polski zostały ogłoszone w drugim kwartale 2019 r.

Paulina Kufel-Ślęczek informuje, że Nagroda Literacka Unii Europejskiej, wspierana przez Komisję Europejską, jest organizowana przez konsorcjum utworzone przez Europejską i Międzynarodową Federację Księgarzy, Radę Pisarzy Europejskich oraz Federację Wydawców Europejskich.

– Nagroda przyznawana jest autorom powieści, którzy nie zdobyli jeszcze międzynarodowej rozpoznawalności, lecz ich książki wnoszą dużą wartość do świata literatury, a dotychczasowy dorobek potwierdza ich profesjonalizm. Nagroda umożliwia im promowanie twórczości w Europie, natomiast możliwości przekładu na inne języki i wydanie w innych krajach zapewnia program „Kreatywna Europa” w ramach obszaru grantowego „Tłumaczenia literackie” – mówi.

Inna Polska

– Bardzo nas ucieszyło, że Marta dostała tę nagrodę – zaznacza Piotr Marecki z Korporacji Ha!art, wydawcy książki. – Wiele lat żyłem poza granicami Polski, wiem, że wciąż jest aktualny wizerunek naszej ojczyzny jako kraju doświadczonego cierpieniem i żyjącego przeszłością. Kraju postrzeganego w myśl tytułu książki Marii Janion „Do Europy tak, ale razem z naszymi umarłymi”. Dziś obserwujemy działalność nacjonalistów, a przecież Polska jest też zupełnie inna.

Podkreśla, że Marta Dzido pokazuje, iż Polacy żyją normalnie i uprawiają seks. I żeby o tym opowiadać, nie potrzeba wulgaryzmów: – Marta mówi o doświadczeniu cielesnym, o zwykłych sprawach, dotyczących ludzi na całym świecie. Cieszymy się, że zgłosili się do nas wydawcy z wielu krajów, książka ma szansę zostać przetłumaczona na kilkanaście języków. Europejska Nagroda Literacka wspiera młodych autorów, więc jest tym cenniejsza.

Walka jest kobietą

Marta Dzido debiutowała jako 16-latka prozą poetycką w czasopiśmie „Krzywe Koło Literatury”. Jest autorką powieści: „Małż” (2005), „Ślad po mamie” (2006), hipertekstu „Matrioszka” (2013), reporterskiej książki „Kobiety Solidarności” (2016). Publikowała m.in. w antologiach „Wolałabym nie”, „Walka jest kobietą”. Jest absolwentką Państwowej Wyższej Szkoły Filmowej, Telewizyjnej i Teatralnej w Łodzi, dekadę temu zrealizowała zdjęcia do filmu dokumentalnego „Podziemne państwo kobiet”. Jest reżyserką i scenarzystką nagradzanych dokumentów: „Paktofonika” (2009), „Downtown” (2010) oraz „Solidarność według kobiet” (2014), stypendystką Homines Urbani, Młodej Polski, Wyszehradzkich Rezydencji Literackich oraz Ministra Kultury.

Spotkanie z Martą Dzido zostanie zorganizowane w ramach 28. Wrocławskich Targów Dobrych Książek przez Komisję Europejską, Gościa Honorowego Targów. Zacznie się w sobotę 7 grudnia o godz. 16 w Sali Cesarskiej Hali Stulecia. Poprowadzi je Michał Nogaś. Wstęp wolny, obowiązują zapisy. Szczegółowe informacje: tel. 71 324 09 10.

Komisja Europejska na Wrocławskich Targach Dobrych Książek

Warsztaty:

„Zrób sobie książkę” – ekologiczne warsztaty dla dzieci (5–8 lat), 5 grudnia w godz. 12–12.55 i 6 grudnia w godz. 12–12.55

„Zrób sobie komiks” – ekologiczne warsztaty dla dzieci i młodzieży (9–12 lat), 5 grudnia w godz. 15–15.55 i 6 grudnia w godz. 14–14.55

Dzieci i młodzież dowiedzą się m.in., jak Unia Europejska i każdy z nas może zadbać o naszą planetę, jak ekologicznie podróżować i dlaczego, a także w jakim celu segregujemy śmieci. Młodsi uczestnicy wykonają samodzielnie zaprojektowane książki, a młodzież będzie mogła spróbować swoich sił w stworzeniu europejskiego komiksu.

„Zero waste w kuchni” – Sylwia Majcher, 8 grudnia, godz. 12.15–13.45

Warsztaty z autorką bestsellerowej książki „Gotuję, nie marnuję. Kuchnia zero waste po polsku” i „Wykorzystuję, nie marnuję. 52 wyzwania zero waste”. Uczestnicy spotkania dowiedzą się, jak najmniej marnować żywności, i stworzą zimowe przysmaki.

Spotkania autorskie

Komisja Europejska jako Gość Honorowy Targów zaprasza na stoisko i spotkania, podczas których zostaną połączone rozmowy o literaturze i ekologii.

„Nie ma planety B. Zmień z nami świat”, 6 grudnia, godz. 18

Jak wyeliminować jednorazowe produkty i powstrzymać lawinę śmieci, czyli co zrobić, by nie dewastować środowiska. O tym będą rozmawiać: Katarzyna Wągrowska („Życie zero waste”), Areta Szpura („Jak uratować świat? Czyli co dobrego możesz zrobić dla planety”) i Sylwia Majcher („Gotuję, nie marnuję. Kuchnia zero waste po polsku” i „Wykorzystuję, nie marnuję. 52 wyzwania zero waste”).

„Europejska Nagroda Literacka – spotkanie z Martą Dzido”, 7 grudnia, godz. 16

Wśród tegorocznych laureatów tej nagrody znalazła się książka z Polski – powieść „Frajda” Marty Dzido. Spotkanie z autorką poprowadzi Michał Nogaś.

„Utracona więź – czy literatura może odbudować więź dzieci z przyrodą”, 8 grudnia, godz. 18, Dom Europy, ul. Widok 10

Na to pytanie spróbują odpowiedzieć: Adam Wajrak, Tomasz Samojlik i Cecylia Malik. Rozmowę poprowadzi Izabela Zygmunt z Polskiej Zielonej Sieci.

Czytaj ten tekst i setki innych dzięki prenumeracie

Wybierz prenumeratę, by czytać to, co Cię ciekawi

Wyborcza.pl to zawsze sprawdzone informacje, szczere wywiady, zaskakujące reportaże i porady ekspertów w sprawach, którymi żyjemy na co dzień. Do tego magazyny o książkach, historii i teksty z mediów europejskich. Zrezygnować możesz w każdej chwili.