"Róbcie, co chcecie, a kiedy będą was pytać, to mówcie, że ja wam kazałem" - powiedział im w marcu 1982 r. Henryk Gulbinowicz, arcybiskup wrocławski. Zapewnił im ochronę, a oni pomagali rodzinom osób internowanych.
Ten artykuł czytasz w ramach bezpłatnego limitu

– Kiedy w nocy z 12 na 13 grudnia 1981 r. wprowadzono stan wojenny, z dnia na dzień tysiące osób zostało aresztowanych lub internowanych, a wielu straciło pracę z przyczyn politycznych. Ich rodziny zostały pozbawione środków do życia. Najgorszy był jednak dla nich strach o najbliższych, gdyż nie informowano, gdzie internowani zostali wywiezieni – opowiada dr Małgorzata Skotnicka-Palka z Działu Dokumentów Życia Społecznego Zakładu Narodowego im. Ossolińskich.

Ul. Grabiszyńska
Ul. Grabiszyńska  MAT. DZIAŁU DOKUMENTÓW ŻYCIA SPOŁECZNEGO ZNIO

Pomagali

Na szczęście były też osoby gotowe do pomocy – to one później współtworzyły Arcybiskupi Komitet Charytatywny.

Najpierw za najważniejsze uznano stworzenie listy internowanych mieszkańców naszego regionu. Jak opowiada dr Skotnicka-Palka, informacje uzyskiwano od ich rodzin i znajomych, z zakładów pracy i parafii, z grypsów lub opowieści osób zwolnionych z internowania, czasem z relacji przypadkowych świadków. A w późniejszym okresie od księży i lekarzy odwiedzających więzienia. W efekcie na przełomie 1981/82 r. powstał kilkunastostronicowy dokument zawierający nazwiska i adresy internowanych mieszkańców Dolnego Śląska.

W tę działalność zaangażowani byli m.in. młodzi ludzie z wrocławskich kręgów akademickich. Pierwszą z grup tworzyli architekci związani z Duszpasterstwem Akademickim „Wawrzyny” przy ul. Bujwida, prowadzonym przez ks. Stanisława Orzechowskiego: Dorota Jarodzka-Śródka, Krzysztof Tabisz, Wiesława Talarczyk-Napierała oraz Jadwiga Brzuchowska. Była też grupa matematyków skupionych wokół Centralnego Ośrodka Duszpasterstwa Akademickiego: Marek i Teresa Lewkowiczowie, Elżbieta Stępień-Jednoróg, Stanisław Murawski i Jan Wojewódzki. Spotykali się oni „Pod Czwórką”, czyli przy ul. Katedralnej 4, u ks. Aleksandra Zienkiewicza „Wujka”.

Pod opieką arcybiskupa

Z czasem obie grupy połączyły się, a ich działalność wsparły władze kościelne, szczególnie ks. arcybiskup Henryk Gulbinowicz, który nadał komitetowi nazwę i zapewnił ochronę. A także przekazywał pieniądze z Kurii Archidiecezjalnej na prowadzenie działalności.

Stan wojenny we Wrocławiu
Stan wojenny we Wrocławiu  MAT. DZIAŁU DOKUMENTÓW ŻYCIA SPOŁECZNEGO ZNIO

W AKCh byli również profesorowie Roman Duda, Kazimierz Czapliński i Józef Łukaszewicz, którzy tworzyli tzw. Radę Starców – jej zadaniem był bezpośredni kontakt z arcybiskupem Gulbinowiczem. Ze strony kościelnej zaangażowali się duszpasterze akademiccy: ks. Andrzej Dziełak, ks. Tadeusz Fitych oraz ks. biskup Adam Dyczkowski „Harnaś”. Funkcję przewodniczących ze strony świeckiej pełnili kolejno: Roman Duda, Krzysztof Tabisz i Zbigniew Jakubiec. Bieżącą pracę Komitetu koordynowały: Anna Janicka-Dutkiewicz, Elżbieta Machowczyk, Apolonia Stawiarz, Alina Tańska i Stanisława Masłowska.

Osobom represjonowanym i ich rodzinom udzielano pomocy materialnej, medycznej, prawnej, procesowej, zawodowej, finansowej oraz duchowej. W AKCh społecznie pracowali prawnicy, którzy udzielali porad z prawa karnego, cywilnego i pracy. Lekarze organizowali pomoc medyczną dla osób uwięzionych i ich rodzin, starając się z jednej strony o uwolnienie ze względów medycznych jak największej liczby osób internowanych i uwięzionych, a z drugiej o hospitalizację osób zagrożonych aresztowaniem.

Ku pamięci

Działalność Arcybiskupiego Komitetu Charytatywnego postanowił upamiętnić Zakład Narodowy im. Ossolińskich we Wrocławiu. Właśnie w zbiorach jego Działu Dokumentów Życia Społecznego znajduje się archiwum AKCh, przekazane przez kardynała Gulbinowicza, a liczące 5029 dokumentów.

Most Grunwaldzki
Most Grunwaldzki  MAT. DZIAŁU DOKUMENTÓW ŻYCIA SPOŁECZNEGO ZNIO

Ale powodów jest więcej. – To także obchodzona w tym roku 95. rocznica urodzin księdza kardynała Henryka Gulbinowicza, metropolity wrocławskiego, który był twórcą AKCh. A także przypadająca w tym roku 100. rocznica odzyskania przez Polskę niepodległości – wylicza dr Skotnicka-Palka.

Czwartkowe spotkanie z udziałem twórców i osób aktywnych w AKCh potrwa od godz. 12 do 15. Odbędzie się w Auli im. prof. M. Gębarowicza w Zakładzie Narodowym im. Ossolińskich przy ul. Szewskiej 37. Prelekcje poświęcone polskiej drodze do niepodległości, początkom i działalności AKCh oraz roli ks. kard. Henryka Gulbinowicza wygłoszą: dr Adolf Juzwenko, dyrektor Ossolineum, dr Małgorzata Skotnicka-Palka, prof. Roman Duda oraz dr Stanisław Bogaczewicz z Oddziału Instytutu Pamięci Narodowej we Wrocławiu.

Dyrektor Juzwenko ma również moderować panel dyskusyjny „Arcybiskupi Komitet Charytatywny we Wrocławiu w oczach jego bohaterów”. W dyskusji wezmą udział Maria Woś, prof. Roman Duda, ks. Andrzej Dziełak, dr hab. Zbigniew Jakubiec i dr Krzysztof Tabisz.

Patronem honorowym wydarzenia jest ks. kard. Henryk Gulbinowicz, a uroczystość została sfinansowana ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Uroczystość będzie transmitowana na facebookowym profilu Ossolineum.

Czytaj ten tekst i setki innych dzięki prenumeracie
Wybierz prenumeratę, by czytać to, co Cię ciekawi 
Wyborcza.pl to zawsze sprawdzone informacje, szczere wywiady, zaskakujące reportaże i porady ekspertów w sprawach, którymi żyjemy na co dzień. Do tego magazyny o książkach, historii i teksty z mediów europejskich.
Aleksandra Sobczak poleca
Więcej
    Komentarze
    Zaloguj się
    Chcesz dołączyć do dyskusji? Zostań naszym prenumeratorem